تشخیص PDA قلب با اکو | بررسی مجرای شریانی باز

PDA قلب یا مجرای شریانی باز یکی از ناهنجاری‌های مادرزادی قلب است که در آن مجرای شریانی پس از تولد بسته نمی‌شود. این مجرا در دوران جنینی ارتباطی طبیعی میان آئورت و شریان ریوی ایجاد می‌کند و به گردش خون جنین کمک می‌رساند؛ اما معمولاً پس از تولد باید بسته شود.

 

اگر مجرای شریانی باز باقی بماند، خون با فشار بیشتری از آئورت وارد شریان ریوی می‌شود. این جریان غیرطبیعی را شانت چپ به راست می‌نامند. شدت PDA به قطر مجرا، مقدار خون عبوری، سن بیمار و تأثیر آن بر قلب و عروق ریوی بستگی دارد.

 

اکوکاردیوگرافی قلب مهم‌ترین روش غیرتهاجمی برای تشخیص PDA و بررسی پیامدهای آن است. اکو با استفاده از تصویربرداری دوبعدی، داپلر رنگی و داپلر طیفی می‌تواند وجود مجرای باز، جهت جریان خون، شدت شانت، وضعیت حفره‌های قلب و فشار شریان ریوی را بررسی کند.

---

PDA قلب چیست؟

در دوران جنینی، ریه‌ها هنوز وظیفه تبادل اکسیژن را بر عهده ندارند. به همین دلیل، بخش زیادی از خون از طریق مجرایی به نام مجرای شریانی از شریان ریوی به آئورت منتقل می‌شود و از عبور غیرضروری خون به ریه‌ها جلوگیری می‌کند.

 

پس از تولد و آغاز تنفس، فشار عروق ریوی کاهش می‌یابد و تغییرات مربوط به اکسیژن و هورمون‌ها باعث بسته شدن تدریجی مجرای شریانی می‌شود. اگر این مجرا باز باقی بماند، خون از آئورت به شریان ریوی برمی‌گردد و حجم خون بیشتری وارد ریه‌ها می‌شود.

 

به باقی ماندن این ارتباط پس از تولد، Patent Ductus Arteriosus یا PDA گفته می‌شود.

 

PDA چگونه بر قلب اثر می‌گذارد؟

شدت اثر PDA به اندازه مجرا و مقاومت عروق ریوی بستگی دارد. در PDA کوچک، مقدار خون عبوری کم است و ممکن است بیمار هیچ علامتی نداشته باشد. در چنین شرایطی، PDA گاهی هنگام معاینه یا انجام اکو به‌طور اتفاقی تشخیص داده می‌شود.

 

هنگام PDA متوسط یا بزرگ، ورود خون اضافی به ریه‌ها می‌تواند باعث ایجاد تغییرات زیر شود:

 

– افزایش جریان خون ریوی؛

– بزرگ شدن دهلیز چپ و بطن چپ؛

– افزایش فشار شریان ریوی؛

– تنگی نفس؛

– اختلال در وزن‌گیری نوزاد؛

– خستگی هنگام شیر خوردن؛

– نارسایی قلبی در موارد شدید.

 

در صورت باقی ماندن PDA بزرگ و درمان‌نشدن طولانی‌مدت، ممکن است فشار عروق ریوی به‌تدریج افزایش یابد و آسیب دائمی در عروق ریه ایجاد شود. در مراحل پیشرفته، جهت شانت می‌تواند تغییر کند و خون کم‌اکسیژن وارد گردش خون عمومی شود. این وضعیت به ارزیابی و درمان تخصصی نیاز دارد.

 

PDA در نوزادان نارس

PDA در نوزادان نارس شیوع بیشتری دارد؛ زیرا سازوکارهای لازم برای بسته شدن مجرای شریانی در آن‌ها هنوز به‌طور کامل تکامل پیدا نکرده است.

 

در نوزاد نارس، باز بودن PDA ممکن است باعث افزایش جریان خون به ریه‌ها و کاهش جریان خون مؤثر به سایر اندام‌ها شود. به همین دلیل، در این گروه سنی اکو برای تشخیص PDA، اندازه‌گیری شدت شانت و بررسی اثر آن بر عملکرد قلب و گردش خون اهمیت زیادی دارد.

 

PDA در نوزادان نارس ممکن است با علائمی مانند تنفس دشوار، نیاز بیشتر به حمایت تنفسی، کاهش وزن‌گیری یا بی‌ثباتی گردش خون همراه باشد. تصمیم‌گیری درباره پیگیری یا درمان به شرایط کلی نوزاد و یافته‌های اکو بستگی دارد.

---

علائم PDA

علائم PDA به اندازه مجرای شریانی و مقدار خون عبوری از آن بستگی دارد. PDAهای کوچک معمولاً بدون علامت هستند و ممکن است تنها با شنیدن سوفل قلبی شناسایی شوند.

 

علائم PDA در نوزادان و کودکان

PDA متوسط یا بزرگ در نوزادان و کودکان ممکن است با نشانه‌های زیر همراه باشد:

 

– تنفس سریع؛

– تنگی نفس؛

– خستگی هنگام شیر خوردن؛

– مکث‌های مکرر در زمان تغذیه؛

– تعریق زیاد هنگام شیر خوردن؛

– وزن‌گیری ناکافی؛

– بی‌قراری یا خستگی زودرس؛

– عفونت‌های تنفسی مکرر؛

– کاهش اشتها؛

– ضربان قلب سریع؛

– بزرگ شدن قلب؛

– تورم یا احتباس مایع در موارد شدید.

 

در نوزادان نارس، علائم ممکن است اختصاصی نباشند و با مشکلات تنفسی یا عوارض ناشی از نارس بودن اشتباه شوند. اکو می‌تواند در تشخیص علت علائم و تعیین میزان اهمیت PDA کمک‌کننده باشد.

 

سوفل قلبی در PDA

در بسیاری از بیماران، پزشک هنگام معاینه صدایی غیرطبیعی به نام سوفل قلبی می‌شنود. سوفل PDA معمولاً در قسمت بالایی سمت چپ قفسه سینه واضح‌تر است و ممکن است در طول بخش زیادی از چرخه قلب شنیده شود.

 

با این حال، نوع و شدت سوف و شدت سوفل به اندازه مجرا، فشار عروق ریوی و وضعیت جریان خون بست بنابراین وجود یا شدت سوفل به‌تنهایی نمی‌تواند اندازه PDA یا میزان خطر آن را مشخص کند.

 

علائم PDA در بزرگسالان

افراد مبتلا به PDA کوچک ممکن است سال‌ها بدون علامت باقی بمانند. در برخی موارد، PDA در بزرگسالی و هنگام بررسی سوفل قلبی، تنگی نفس یا انجام تصویربرداری تشخیص داده می‌شود.

 

علائم احتمالی PDA در بزرگسالان عبارت‌اند از:

 

– تنگی نفس هنگام فعالیت؛

– کاهش تحمل ورزش؛

– خستگی مداوم؛

– تپش قلب؛

– احساس ناراحتی در قفسه سینه؛

– سرگیجه یا ضعف؛

– عفونت قلبی در شرایط خاص؛

– تورم مچ پا و ساق پا در صورت نارسایی قلبی.

 

در بزرگسالان، بررسی PDA باید علاوه بر خود مجرا، وضعیت فشار شریان ریوی، اندازه حفره‌های قلب، عملکرد بطن‌ها و احتمال آسیب دریچه‌ای را نیز مشخص کند.

---

اکو برای PDA

اکوکاردیوگرافی اصلی‌ترین روش برای تشخیص PDA و ارزیابی اثر آن بر قلب است. این آزمایش با استفاده از امواج صوتی انجام می‌شود و اشعه یونیزان ندارد؛ بنابراین برای نوزادان، کودکان و زنان باردار، در صورت تشخیص پزشک، قابل استفاده است.

 

در اکو، پزشک با بررسی نماهای مختلف قلب و عروق بزرگ تلاش می‌کند مسیر ارتباطی میان آئورت و شریان ریوی را شناسایی کند. سپس با استفاده از داپلر، جهت و شدت جریان خون از مجرای شریانی بررسی می‌شود.

 

اکو می‌تواند اطلاعات زیر را ارائه دهد:

 

– وجود یا نبود PDA؛

– محل اتصال مجرا به آئورت و شریان ریوی؛

– اندازه تقریبی مجرای شریانی؛

– جهت جریان خون؛

– میزان شانت چپ به راست؛

– سرعت جریان در PDA؛

– اندازه دهلیز چپ و بطن چپ؛

– عملکرد بطن راست و چپ؛

– فشار شریان ریوی؛

– وضعیت دریچه‌های قلب؛

– وجود ناهنجاری‌های مادرزادی همراه.

 

بررسی جریان خون در اکو

در PDA، جریان خون معمولاً از آئورت به سمت شریان ریوی حرکت می‌کند؛ زیرا فشار آئورت در بیشتر زمان‌های چرخه قلب از فشار شریان ریوی بیشتر است.

 

پزشک در اکو به موارد زیر توجه می‌کند:

 

– مشاهده مسیر جریان غیرطبیعی میان آئورت و شریان ریوی؛

– جهت حرکت خون؛

– سرعت جریان در زمان انقباض و استراحت قلب؛

– شدت و گستردگی سیگنال داپلر؛

– وجود جریان مداوم یا تغییرکننده در طول چرخه قلب؛

– تأثیر شانت بر حفره‌های چپ قلب؛

– نشانه‌های افزایش فشار در عروق ریوی.

 

در PDA، جریان خون ممکن است در بخش زیادی از چرخه قلب ادامه داشته باشد؛ زیرا اختلاف فشار میان آئورت و شریان ریوی فقط در زمان انقباض قلب وجود ندارد. با این حال، الگوی جریان به اندازه PDA و فشار عروق ریوی بستگی دارد.

 

داپلر رنگی

داپلر رنگی یکی از مهم‌ترین بخش‌های اکو برای شناسایی PDA است. در این روش، جریان خون روی تصویر قلب با رنگ‌های مختلف نمایش داده می‌شود. مشاهده جریان غیرط‌شود. مشاهده جریان غیرطبیعی از آئورت به سمت شریان ریوی می‌تواندداپلر رنگی برای بررسی موارد زیر کاربرد دارد:

 

– پیدا کردن مسیر مجرای شریانی؛

– تشخیص جهت شانت؛

– ارزیابی میزان گسترش جریان؛

– بررسی ارتباط مجرا با عروق بزرگ؛

– شناسایی PDA کوچک؛

– بررسی باقی ماندن شانت پس از بستن مجرا.

 

رنگ تصویر به‌تنهایی نشان‌دهنده شدت بیماری نیست. تنظیمات دستگاه، زاویه قرارگیری پروب، کیفیت پنجره تصویربرداری و سرعت جریان خون می‌توانند ظاهر داپلر را تغییر دهند. تفسیر باید توسط پزشک و بر اساس مجموعه یافته‌های اکو انجام شود.

 

داپلر طیفی

داپلر طیفی امکان اندازه‌گیری سرعت جریان خون در PDA را فراهم می‌کند. پزشک می‌تواند با بررسی این سرعت، درباره اختلاف فشار میان آئورت و شریان ریوی اطلاعات بیشتری به دست آورد.

 

در PDA کوچک، جریان خون ممکن است با سرعت بیشتری از یک مسیر باریک عبور کند. در PDA بزرگ یا در شرایطی که فشار شریان ریوی افزایش یافته است، الگوی سرعت و شکل جریان می‌تواند متفاوت باشد.

 

داپلر طیفی به‌تنهایی اندازه دقیق PDA یا شدت بالینی آن را مشخص نمی‌کند، اما در کنار یافته‌هایی مانند بزرگی حفره‌های قلب، فشار ریوی و وضعیت عملکرد قلب، برای ارزیابی همودینامیک بیماری اهمیت دارد.

---

شانت قلبی در PDA

در PDA، شانت به معنای عبور غیرطبیعی خون میان آئورت و شریان ریوی است. در بیشتر بیماران، این شانت از سمت چپ به راست انجام می‌شود؛ یعنی خون پرفشار و اکسیژن‌دار از آئورت وارد شریان ریوی می‌گردد.

 

پیامدهای احتمالی شانت عبارت‌اند از:

 

– افزایش حجم خون در گردش ریوی؛

– بازگشت حجم بیشتر خون به دهلیز چپ؛

– بزرگ شدن دهلیز چپ و بطن چپ؛

– افزایش فشار عروق ریوی؛

– ایجاد علائم نارسایی قلبی در PDAهای بزرگ.

 

اگر فشار شریان ریوی به‌طور قابل‌توجهی افزایش یابد، شانت ممکن است به‌صورت دوطرفه شود یا در مراحل پیشرفته جهت آن تغییر کند. این وضعیت می‌تواند باعث کاهش سطح اکسیژن خون و ایجاد کبودی شود و نیازمند بررسی تخصصی است.

 

ارزیابی اثر PDA بر حفره‌های قلب

یکی از نکات مهم در اکو، بررسی اثر PDA بر حفره‌های قلب است. در شانت چپ به راست، خون اضافی از ریه‌ها به سمت دهلیز چپ و بطن چپ بازمی‌گردد. در نتیجه، این حفره‌ها ممکن است بزرگ شوند.

 

پزشک معمولاً موارد زیر را ارزیابی می‌کند:

 

– اندازه دهلیز چپ؛

– قطر پایان دیاستولی بطن چپ؛

– عملکرد انقباضی بطن چپ؛

– وضعیت بطن راست؛پ؛

– وضعیت بطن راست؛

– میزان برگشت خون فشار ریوی.

 

بزرگ شدن حفره‌های چپ قلب می‌تواند نشان‌دهنده آن باشد که PDA از نظر همودینامیک اهمیت دارد؛ اما این یافته باید همراه با اندازه شانت و علائم بیمار تفسیر شود.

 

بررسی فشار شریان ریوی

PDA بزرگ می‌تواند جریان خون و فشار عروق ریه را افزایش دهد. اکو با استفاده از شاخص‌های مختلف به پزشک کمک می‌کند احتمال افزایش فشار شریان ریوی را بررسی کند.

 

این شاخص‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشند:

 

– سرعت نشت دریچه تریکوسپید؛

– اندازه و عملکرد بطن راست؛

– شکل سپتوم بین بطنی؛

– قطر شریان ریوی؛

– وضعیت ورید اجوف تحتانی؛

– شدت و الگوی جریان در PDA؛

– بزرگ شدن دهلیز راست یا بطن راست.

 

فشار شریان ریوی در اکو معمولاً به‌صورت تخمینی محاسبه می‌شود و باید در کنار علائم، معاینه و سایر آزمایش‌ها تفسیر شود. در موارد پیچیده، پزشک ممکن است بررسی‌های تکمیلی مانند کاتتریزاسیون قلب را توصیه کند.

 

آیا PDA با اکو همیشه دیده می‌شود؟

در بیشتر کودکان و بسیاری از بزرگسالان، اکو می‌تواند PDA را شناسایی کند؛ اما مشاهده مجرا همیشه ساده نیست. اندازه بسیار کوچک PDA، وضعیت بدن بیمار، کیفیت پنجره تصویربرداری، ساختار قفسه سینه و تجربه انجام‌دهنده اکو بر نتیجه اثر می‌گذارند.

 

در بزرگسالان، گاهی به‌دلیل تفاوت‌های آناتومیک یا کیفیت ناکافی تصاویر، تشخیص PDA به بررسی تکمیلی نیاز دارد. در این شرایط ممکن است اکو از راه مری، سی‌تی آنژیوگرافی قلب و عروق یا ام‌آر‌آی قلب درخواست شود.

---

بررسی PDA در بزرگسالان

PDA در بزرگسالان ممکن است کوچک و بدون اثر قابل‌توجه باشد یا با بزرگ شدن حفره‌های قلب، فشار ریوی و علائم نارسایی قلبی همراه شود.

 

اکوکاردیوگرافی در بزرگسالان برای بررسی موارد زیر انجام می‌شود:

 

– باز بودن مجرای شریانی؛

– اندازه و شکل PDA؛

– محل اتصال به آئورت و شریان ریوی؛

– شدت شانت؛

– اندازه دهلیز چپ و بطن چپ؛

– عملکرد بطن‌های قلب؛

– فشار شریان ریوی؛

– وضعیت دریچه‌های قلب؛

– وجود شواهد آسیب عروقی ریوی.

 

در برخی بزرگسالان، PDA ممکن است همراه با برجستگی یا گشادشدگی عروق بزرگ باشد. به همین دلیل، در صورت کافی نبودن اکو یا وجود یافته‌های غیرطبیعی، تصویربرداری مقطعی می‌تواند اطلاعات دقیق‌تری درباره آناتومی مجرا ارائه دهد.

 

اکو پس از بستن PDA

برخی PDAها با دارو، روش کاتتری یا جراحی بسته می‌شوند. پس از درمان، اکو برای بررسی نتیجه درمان اهمیت دارد.

 

مواردی که پس از بستن PDA بررسی می‌شوند عبارت‌اند از:

 

– باقی ماندن شانت؛

– جریان غیرطبیعی در اطراف وسیله بسته‌کننده؛

– وضعیت آئورت و شریان ریوی؛

– عملکرد بطن چپ و راست؛

– فشار شریان ریوی؛

– وجود تنگی در مسیر عروق؛

– تغییر اندازه حفره‌های قلب.

 

پیگیری پس از درمان باید بر اساس نظر متخصص قلب انجام شود؛ زیرا فاصله زمانی اکو به سن بیمار، نوع PDA، روش درمان و یافته‌های قبلی بستگی دارد.

 

آیا هر PDA نیاز به درمان دارد؟

همه PDAها به یک روش درمان نمی‌شوند. تصمیم‌گیری بر اساس اندازه مجرا، میزان شانت، علائم، اثر PDA بر قلب، فشار شریان ریوی و سن بیمار انجام می‌شود.

 

در PDAهای کوچک و بدون اثر همودینامیک، پزشک ممکن است پیگیری دوره‌ای را توصیه کند. در PDAهایی که باعث افزایش جریان خون ریوی، بزرگ شدن حفره‌های قلب، علائم نارسایی یا افزایش فشار شریان ریوی شده‌اند، بستن مجرا ممکن است مورد بررسی قرار گیرد.

 

روش درمان می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

 

– پیگیری منظم با اکو؛

– درمان دارویی در شرایط خاص، به‌ویژه در نوزادان نارس؛

– بستن PDA با کاتتر و وسیله مخصوص؛

– بستن جراحی در موارد منتخب.

 

اکو در انتخاب روش درمان و بررسی نتیجه آن نقش مهمی دارد، اما تصمیم نهایی باید توسط متخصص قلب کودکان یا متخصص بیماری‌های مادرزادی قلب در بزرگسالان گرفته شود.

---

اکو برای PDA در شیراز

برای انجام اکو برای PDA در شیراز، مراجعه به متخصص قلب یا متخصص قلب کودکان اهمیت دارد. بررسی PDA تنها به مشاهده یک جریان غیرطبیعی محدود نمی‌شود؛ بلکه باید اندازه مجرا، مقدار شانت، فشار شریان ریوی و تأثیر آن بر عملکرد قلب نیز ارزی باشد:

 

– انجام اکو انتخاب مرکز انجام اکو، توجه به موارد زیر می‌تواند مفید باشد:

 

– انجام اکو توسط متخصص قلب یا تحت نظر او؛

– دسترسی به داپلر رنگی و داپلر طیفی؛

– تجربه پزشک در تشخیص بیماری‌های مادرزادی قلب؛

– امکان انجام اکو برای نوزادان و کودکان؛

– بررسی دقیق آئورت و شریان ریوی؛

– ارزیابی فشار شریان ریوی و عملکرد بطن‌ها؛

– امکان انجام اکو از راه مری در صورت نیاز؛

– ارائه گزارش کامل و قابل پیگیری؛

– امکان مقایسه نتیجه اکو با بررسی‌های قبلی.

 

والدین بهتر است هنگام مراجعه، گزارش اکوهای قبلی، سوابق بستری، اطلاعات مربوط به تولد نوزاد، داروهای مصرفی و علائم مشاهده‌شده را همراه داشته باشند.

 

اکوی قلب معمولاً نیاز به آمادگی پیچیده‌ای ندارد. با این حال، در نوزادان و کودکان کم‌سن، آرام بودن کودک می‌تواند به افزایش کیفیت تصاویر کمک کند. اگر اکو از راه مری یا همراه با آرام‌بخشی لازم باشد، پزشک درباره ناشتا بودن و سایر اقدامات پیش از آزمایش توضیح خواهد داد.

 

چه زمانی برای بررسی PDA باید به پزشک مراجعه کرد؟

در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، ارزیابی پزشکی و در صورت تشخیص پزشک انجام اکو اهمیت دارد:

 

– شنیده شدن سوفل قلبی؛

– تنفس سریع یا تنگی نفس در نوزاد؛

– خستگی هنگام شیر خوردن؛

– تعریق زیاد هنگام تغذیه؛

– وزن‌گیری ناکافی؛

– عفونت‌های تنفسی مکرر؛

– کاهش تحمل فعالیت در کودک یا بزرگسال؛

– تپش قلب؛

– تورم اندام‌ها؛

– کبودی لب‌ها یا ناخن‌ها؛

– سابقه بیماری مادرزادی قلب؛

– غیرطبیعی بودن عکس قفسه سینه یا نوار قلب.

 

تنگی نفس شدید، کبودی واضح، بی‌حالی شدید، غش، درد قابل‌توجه قفسه سینه یا کاهش سطح هوشیاری نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.

---

PDA قلب یا مجرای شریانی باز نوعی ارتباط باقی‌مانده میان آئورت و شریان ریوی است که در دوران جنینی طبیعی محسوب می‌شود، اما پس از تولد باید بسته شود. اگر PDA باز باقی بماند، خون معمولاً از آئورت به شریان ریوی وارد می‌شود و می‌تواند باعث افزایش جریان خون ریوی و فشار بر قلب شود.

 

اکوکاردیوگرافی مهم‌ترین روش غیرتهاجمی برای تشخیص PDA است. با اکو و داپلر رنگی می‌توان مسیر و جهت جریان خون را مشاهده کرد و با داپلر طیفی، سرعت جریان و برخی شاخص‌های همودینامیک را ارزیابی نمود. همچنین اندازه حفره‌های قلب، عملکرد بطن‌ها، فشار شریان ریوی و وضعیت دریچه‌ها بررسی می‌شود.

 

PDAهای کوچک ممکن است بدون علامت باشند، اما PDAهای بزرگ‌تر می‌توانند در نوزادان باعث اختلال تغذیه و رشد و در بزرگسالان باعث تنگی نفس، خستگی، بزرگ شدن قلب یا فشار ریوی شوند. همه موارد به درمان یکسان نیاز ندارند و تصمیم‌گیری باید بر اساس نتیجه اکو، علائم بیمار و نظر متخصص انجام شود.

برای آشنایی با سایر ناهنجاری‌های مادرزادی قلب، مقاله [انواع ناهنجاری‌های مادرزادی قلب قابل تشخیص با اکو] را مطالعه کنید.

 

> این مقاله جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص یا توصیه درمانی پزشک متخصص نیست.

بازدیدها: 5