گذار به یائسگی و دوران پس از آن، فقط به معنای تغییر یا توقف قاعدگی نیستند. بر اساس توصیهنامه سال ۲۰۲۶ انجمن قلب آمریکا (AHA)، این مراحل با تغییراتی در هورمونها، چربی خون، عروق و عوامل متابولیک همراهاند که میتوانند بر مسیر سلامت قلب زنان تأثیر بگذارند. [۱]
بسیاری از زنان تصور میکنند افزایش خطر قلبی پس از یائسگی فقط نتیجه کاهش استروژن است. در واقع، این موضوع پیچیدهتر است: سن، سابقه سلامت فرد، عوامل خطر انباشتهشده در سالهای پیشین و تغییرات مرتبط با یائسگی همگی در آن نقش دارند. افزایش خطر نیز به معنای قطعیبودن ابتلا به بیماری قلبی نیست؛ بلکه فرصتی برای بررسی عوامل قابلکنترل و برنامهریزی پیشگیرانه فراهم میکند.
این مقاله، سومین بخش از راهنمای تخصصی مراحل زندگی هورمونی است. در این مطلب، تغییرات سلامت قلب در مراحل گذار به یائسگی و پس از یائسگی، علائم هشداردهنده سکته قلبی و ملاحظات هورموندرمانی را بررسی میکنیم.

در گذار یائسگی، چرخهها و سطح هورمونها ممکن است نوسان داشته باشند؛ پس از یائسگی، قاعدگی متوقف میشود و تولید هورمونهای تخمدانی در سطح پایینتری قرار میگیرد.
تفاوت گذار به یائسگی (Perimenopause) و دوران پس از یائسگی (Postmenopause)
شناخت تفاوت این دو مرحله کمک میکند تغییرات قاعدگی و علائم مرتبط با آن در زمینه مناسبتری بررسی شوند. زمان شروع و تجربه این مراحل در همه زنان یکسان نیست.
مرحله S3: گذار به یائسگی یا پریمنوپوز
گذار به یائسگی با تغییرپذیری چرخههای قاعدگی آغاز میشود. در مقاله مرجع، یکی از نشانههای آغاز این مرحله تفاوت دستکم ۷ روزه در طول چرخههای متوالی معرفی شده است. در این دوره، ممکن است علائمی مانند گرگرفتگی، تعریق شبانه یا اختلال خواب نیز بروز کنند. [۱]
نکته مهم این است که تغییرات هورمونی در S3 صرفاً یک افت تدریجی و یکنواخت نیستند. سطح استرادیول ممکن است در سالهای پیش از آخرین قاعدگی نوسان زیادی داشته باشد و در بعضی زنان پیش از کاهش نهایی، برای مدتی افزایش پیدا کند.
به همین دلیل، یک آزمایش هورمونی بهتنهایی اغلب برای تعیین دقیق قرارداشتن فرد در مرحله گذار به یائسگی قابلاتکا نیست. پزشک وضعیت را با توجه به سن، الگوی قاعدگی، علائم و شرایط بالینی بررسی میکند. [۱]
مرحله S4: دوران پس از یائسگی یا پستمنوپوز
یائسگی معمولاً زمانی بهصورت گذشتهنگر مشخص میشود که ۱۲ ماه از آخرین قاعدگی گذشته باشد و علت فیزیولوژیک یا بیماری دیگری برای قطع قاعدگی وجود نداشته باشد. بر اساس چارچوب مقاله، مرحله پس از یائسگی یا S4 از همین نقطه آغاز میشود. [۱]
میانگین سن یائسگی در مقاله مرجع حدود ۵۱ سال ذکر شده است؛ بااینحال، زمان وقوع آن در افراد متفاوت است. در سالهای پس از یائسگی، سطح استرادیول بهطور پایدار پایینتر میماند و سلامت قلب علاوه بر تغییرات هورمونی، بازتابی از افزایش سن و مواجهه با عوامل خطر در مراحل پیشین زندگی است.
برای مطالعه مراحل پیشین و درک سیر هورمونی، میتوانید به صفحات مراحل زندگی هورمونی و سلامت قلب زنان و راهنمای جامع سلامت قلب زنان مراجعه فرمایید.

تصویر، تغییرات هورمونی و برخی عوامل مرتبط با سلامت عروق را بهشکل آموزشی نمایش میدهد؛ وضعیت واقعی رگها و خطر قلبیعروقی با ارزیابی بالینی و بررسی مجموعه عوامل مشخص میشود.
تغییرات استروژن، افزایش LDL و سلامت عروق در یائسگی
مطالعات طولانیمدت، از جمله SWAN و CARDIA، نشان دادهاند که گذار به یائسگی میتواند با تغییراتی در عوامل خطر قلبیعروقی همراه باشد. برخی از این تغییرات با خودِ گذار به یائسگی، جدا از افزایش سن تقویمی، ارتباط داشتهاند. بااینحال، میزان و سرعت تغییرات در همه زنان یکسان نیست.
تغییرات چربی خون
در دوران گذار به یائسگی، افزایش قابلتوجه LDL یا کلسترول موسوم به «بد» و همچنین لیپوپروتئین(a) گزارش شده است. این تغییرات میتوانند در ارزیابی خطر بیماریهای قلبیعروقی اهمیت داشته باشند. [۱]
البته سطح چربی خون تنها یکی از اجزای ارزیابی خطر است. پزشک نتایج آزمایش را در کنار فشار خون، وضعیت قند خون، سابقه فردی و سایر عوامل بررسی میکند.
تغییرات دیواره و عملکرد عروق
در مرحله گذار به یائسگی، تغییراتی در ساختار و عملکرد عروق رخ میدهد که ممکن است بر عملکرد اندوتلیوم ــ لایه داخلی رگها ــ سفتی شریانها و توانایی اتساع عروق تأثیر بگذارد. این تغییرات به معنی وجود بیماری قلبی در همه زنان نیستند، اما به توضیح چرایی اهمیت پیشگیری در این دوره کمک میکنند. [۱]
تغییرات متابولیک و توزیع چربی
افزایش وزن، تجمع چربی در ناحیه شکم و اطراف اندامهای داخلی، و مقاومت به انسولین نیز ممکن است در این دوره مشاهده شوند. این عوامل میتوانند بر خطر قلبیعروقی در دوران گذار به یائسگی و پس از آن اثر بگذارند. [۱]
به همین دلیل، پیگیری وضعیت متابولیک و گفتوگو درباره عادتهای قابلتداوم، مانند فعالیت بدنی، تغذیه و خواب، بخشی از مراقبت از سلامت قلب در یائسگی است.
گرگرفتگی و اختلال خواب چه اهمیتی دارند؟
گرگرفتگی و تعریق شبانه از شایعترین علائم گذار به یائسگی هستند. طبق مقاله مرجع، حدود ۵۰ تا ۸۰ درصد زنان در این مرحله علائم وازوموتور، مانند گرگرفتگی، را تجربه میکنند. اختلال خواب نیز در این دوره شایع است. [۱]
گرگرفتگیهای مکرر، شدید یا پایدار و همچنین اختلال خواب در پژوهشها با برخی تغییرات متابولیک، اختلال عملکرد عروقی و افزایش خطر قلبیعروقی ارتباط داشتهاند. این ارتباط به معنی آن نیست که گرگرفتگی الزاماً باعث بیماری قلبی میشود یا هر فردی با این علائم دچار مشکل قلبی خواهد شد. بااینحال، مطرحکردن شدت و تداوم علائم با پزشک مهم است. [۱]

نشانههای حمله قلبی میتوانند شامل فشار یا ناراحتی قفسه سینه، تنگی نفس، تهوع و خستگی غیرمعمول باشند. در صورت بروز علائم مشکوک یا ناگهانی، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
علائم هشداردهنده سکته قلبی در زنان یائسه
یکی از باورهای نادرست این است که زنان معمولاً هنگام سکته قلبی درد قفسه سینه ندارند. در توصیهنامه انجمن قلب آمریکا تأکید شده است که درد، فشار یا احساس ناراحتی در قفسه سینه شایعترین علامت سکته قلبی در زنان نیز هست. این ناراحتی ممکن است به شکل درد واضح، سنگینی، فشار یا احساس ناخوشایند توصیف شود. [۱]
بااینحال، زنان ممکن است علاوه بر ناراحتی قفسه سینه، علائم همراه دیگری را نیز تجربه کنند؛ از جمله:
- درد یا ناراحتی در فک، گردن، پشت یا قسمت بالای شکم؛
- تنگی نفس؛
- تهوع؛
- تعریق؛
- سبکی سر یا خستگی غیرمعمول.
همه این علائم لزوماً همزمان بروز نمیکنند و سکته قلبی گاهی میتواند بدون درد آشکار قفسه سینه نیز رخ دهد.
اگر علائم جدید یا ناگهانیِ مشکوک به سکته قلبی دارید، بهویژه فشار یا ناراحتی قفسه سینه همراه با تنگی نفس، تعریق یا درد منتشرشونده، فوراً با اورژانس تماس بگیرید. منتظر برطرفشدن علائم نمانید و خودتان رانندگی نکنید.
چرا بررسی دقیق عروق در زنان اهمیت دارد؟
برخی شکلهای بیماری قلبی که در زنان اهمیت دارند، ممکن است با انسداد شدید و معمول عروق کرونر همراه نباشند. مقاله مرجع به شرایطی مانند ایسکمی با عروق کرونر غیرانسدادی (INOCA)، سکته قلبی با عروق کرونر غیرانسدادی (MINOCA) و پارگی خودبهخودی دیواره شریان کرونر (SCAD) اشاره میکند. [۱]
این وضعیتها یکسان نیستند، اما یادآوری میکنند که نبودِ انسداد شدید در بررسی اولیه لزوماً به معنی بیاهمیتبودن علائم یا نبود مشکل قلبی نیست. نوع بررسی و تشخیص باید بر اساس شرایط هر بیمار انجام شود.

صمیم درباره هورموندرمانی یائسگی باید با توجه به علائم، سن، زمان آغاز درمان نسبت به یائسگی، سابقه پزشکی و خطرهای فردی و با مشورت پزشک گرفته شود؛ این درمان برای همه مناسب نیست.
هورموندرمانی یائسگی (HT)؛ مزایا، زمانبندی و ملاحظات قلبی
هورموندرمانی میتواند برای مدیریت برخی علائم مرتبط با یائسگی در افراد مناسب به کار رود. تصمیم درباره شروع یا ادامه آن باید بر اساس نوع و شدت علائم، سن، زمان سپریشده از یائسگی، سوابق پزشکی و خطرات فردی و با مشورت پزشک گرفته شود. [۱]
۱. هورموندرمانی برای پیشگیری از بیماری قلبی تجویز نمیشود
بر اساس توصیهنامه، هورموندرمانی یائسگی ابزار پیشگیری اولیه یا ثانویه از بیماری قلبیعروقی نیست. به بیان دیگر، ممکن است برای درمان علائم یائسگی در فردی مناسب باشد، اما نباید صرفاً با هدف پیشگیری از سکته یا سایر بیماریهای قلبی آغاز شود. [۱]
۲. سن و زمان شروع درمان اهمیت دارند
برخی تحلیلهای مطالعاتی نشان دادهاند که خطرات قلبیعروقی هورموندرمانی ممکن است با سن فرد و فاصله زمانی از یائسگی متفاوت باشند. در تحلیلهایی از یک ترکیب مشخص هورمونی، شروع درمان در زنان زیر ۶۰ سال یا در فاصله کمتر از ۱۰ سال از یائسگی با افزایش خطر بیماری قلبیعروقی آترواسکلروتیک همراه نبود. [۱]
این یافته به معنی بیخطر بودن هورموندرمانی برای همه زنان در این بازه نیست و نباید بهعنوان یک «پنجره طلایی» برای شروع خودکار درمان تفسیر شود. تصمیم همچنان به بررسی شرایط و موارد منع مصرف هر فرد نیاز دارد.
۳. نوع و مسیر تجویز میتواند بر خطر اثر بگذارد
هورموندرمانی در شکلهای مختلفی، از جمله خوراکی و پوستی مانند پچ یا ژل، استفاده میشود. طبق مقاله مرجع، خطر قلبیعروقی درمان علائم یائسگی با فرآوردههای پوستی کمدوز کمتر گزارش شده است. بااینحال، انتخاب روش مناسب به نوع درمان و وضعیت پزشکی فرد بستگی دارد. [۱]
هورموندرمانی موضعی واژینال نیز برای برخی علائم ادراریـتناسلی پس از یائسگی استفاده میشود. مقاله مرجع اشاره میکند که جذب عمومی این درمانها ناچیز است و با افزایش خطر قلبیعروقی یا لخته خون همراه شناخته نشدهاند. با وجود این، انتخاب هر درمان باید با نظر پزشک و بر اساس شرایط فرد انجام شود. [۱]
داروی هورمونی تجویزشده را بدون مشورت با پزشک قطع یا تغییر ندهید.
در نهایت..
سلامت قلب در دوران پس از یائسگی حاصل مجموعهای از عوامل است: تغییرات مرتبط با یائسگی، افزایش سن و سوابق سلامت در سالهای پیشین. بررسی فشار خون، چربی و قند خون، در کنار توجه به علائم و سابقه پزشکی، میتواند به تصمیمگیری آگاهانهتر درباره پیشگیری کمک کند.
متخصصان کلینیک قلب دکتر زهرا سوندرومی آمادهاند تا با بررسی شرایط فردی و در صورت مناسببودن، استفاده از ابزارهای ارزیابی خطر مانند PREVENT، برای مراقبت از سلامت قلب شما برنامهریزی کنند. تصمیمگیری درباره درمان علائم یائسگی نیز ممکن است به همکاری متخصص قلب و متخصص زنان نیاز داشته باشد.
منبع
[۱] Khan SS, Grobman WA, Perak AM, et al. A Female-Specific Life Course Approach to the Prevention and Management of Cardiovascular Disease: A Presidential Advisory. Circulation. 2026. doi: 10.1161/CIR.0000000000001483.
بازدیدها: 0