سکته مغزی، که به دلیل قطع یا کاهش جریان خون به مغز رخ میدهد، یک وضعیت اورژانسی پزشکی است که میتواند در عرض چند دقیقه به آسیب دائمی سلولهای مغزی منجر شود. زمان در درمان سکته مغزی نقش حیاتی دارد؛ هرچه سریعتر اقدام شود، احتمال کاهش آسیب مغزی و ناتوانیهای بلندمدت بیشتر است. پنجره درمانی برای مداخلات مؤثر معمولاً بین 4.5 تا 24 ساعت پس از شروع علائم است، و این امر اهمیت تشخیص و درمان سریع را برجسته میکند. در این مقاله، روشهای تشخیصی سریع، درمانهای اورژانسی برای سکتههای ایسکمیک و هموراژیک، و مداخلات پیشرفته برای پیشگیری از سکتههای بعدی بررسی میشوند تا بیماران و خانوادههایشان درک بهتری از گزینههای درمانی موجود داشته باشند.
تشخیص سریع در شرایط اورژانسی
تشخیص سریع سکته مغزی برای انتخاب درمان مناسب ضروری است. در شرایط اورژانسی، پزشکان ابتدا علائم بیمار را ارزیابی میکنند. علائم کلیدی مانند ضعف یکطرفه بدن، مشکل در تکلم، سردرد شدید، اختلال بینایی یا از دست دادن تعادل، نشانههای احتمالی سکته هستند. اگر این علائم مشاهده شوند، تماس فوری با 115 (اورژانس ایران) حیاتی است.
در بیمارستان، ابزارهای تشخیصی زیر برای تأیید نوع و محل سکته استفاده میشوند:
– سیتی اسکن (CT Scan): این روش تصویربرداری سریع و بدون درد، اولین گام در تشخیص سکته مغزی حاد است. سیتی اسکن میتواند فوراً نوع سکته را مشخص کند؛ یعنی ببیند آیا مغز دچار خونریزی (سکته هموراژیک) شده است یا به دلیل انسداد، کمبود جریان خون دارد (سکته ایسکمیک). این سرعت برای تصمیمگیری فوری در مورد درمان حیاتی است.
– امآرآی (MRI): تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) با استفاده از میدانهای مغناطیسی، تصاویر بسیار دقیقتری از بافت نرم مغز نسبت به سیتی اسکن ارائه میدهد. این دقت بالا آن را برای شناسایی آسیبهای کوچک مغزی که ممکن است در مراحل اولیه سکته ایسکمیک رخ داده باشند و همچنین برای ارزیابی سکتههای قدیمی یا آسیبهای ناشی از سکتههای مکرر، بسیار مفید میسازد.
– آنژیوگرافی مغزی: این روش تخصصی، با تزریق یک ماده حاجب به جریان خون و گرفتن تصاویر اشعه ایکس، ساختار عروق خونی مغز را به وضوح نشان میدهد. هدف از آنژیوگرافی، بررسی دقیق شریانها و وریدهای مغز است تا محل دقیق انسدادها، تنگیها یا پارگیها (مانند آنوریسم) که میتوانند عامل سکته باشند، شناسایی شود.
– ارزیابی قلبی: از آنجایی که بخش قابل توجهی از سکتههای ایسکمیک از لختههای خونی تشکیل شده در قلب (به ویژه در بیماران با فیبریلاسیون دهلیزی) نشأت میگیرند، بررسی قلب ضروری است. ابزارهایی مانند نوارقلب و اکوکاردیوگرام برای تشخیص آریتمیها یا لختهها استفاده میشوند. در کلینیک دکتر سوندرومی، خدماتی چون اکو داپلر رنگی و هولتر نوارقلب برای شناسایی این علل قلبی ارائه میگردد.
– پایش فشار خون: کنترل فشار خون، به ویژه در شرایط اورژانسی سکته مغزی، حیاتی است. فشار خون بسیار بالا میتواند باعث پارگی عروق و تشدید سکته هموراژیک شود یا به بافت مغزی آسیب دیده در سکته ایسکمیک صدمه بزند. استفاده از هولتر فشار خون امکان پایش دقیق و طولانیمدت را برای مدیریت بهتر این عامل خطر فراهم میکند.
تشخیص سریع نوع سکته (ایسکمیک یا هموراژیک) و شناسایی علت آن، مانند لخته یا خونریزی، برای انتخاب درمان مناسب حیاتی است.
درمانهای اورژانسی برای سکته ایسکمیک
سکته ایسکمیک، که به دلیل انسداد رگهای مغزی رخ میدهد، حدود 87٪ موارد سکته را تشکیل میدهد. هدف اصلی درمان، بازگرداندن جریان خون به مغز در سریعترین زمان ممکن است:
– داروهای حلکننده لخته (ترومبولیتیک): درمان طلایی برای سکته ایسکمیک حاد استفاده از داروهایی مانند فعالکننده پلاسمینوژن بافتی (tPA) است. این دارو لخته را حل کرده و جریان خون به مغز را بازمیگرداند. تزریق tPA باید بهسرعت و در عرض 4.5 ساعت از شروع علائم انجام شود تا مؤثر باشد. ارزیابی دقیق با سیتی اسکن قبل از تزریق حیاتی است، زیرا در صورت وجود خونریزی مغزی، این دارو خطرناک است.
– ترومبکتومی مکانیکی: زمانی که لخته خیلی بزرگ است یا بیمار واجد شرایط دریافت tPA نیست، از این روش استفاده میشود. در ترومبکتومی، پزشکان با هدایت یک کاتتر از طریق شریان، معمولاً از کشاله ران یا مچ دست، لخته را بهطور مکانیکی از عروق مغز خارج میکنند. این روش مداخلهای پیشرفته، فرصت زمانی بیشتری (تا 24 ساعت) برای برخی بیماران دارد و شانس نجات بافت مغز را افزایش میدهد.
– داروهای ضد پلاکتی: پس از تثبیت وضعیت حاد، هدف اصلی جلوگیری از سکتههای بعدی است. داروهای ضد پلاکتی مانند آسپرین یا کلوپیدوگرل تجویز میشوند تا از تجمع پلاکتها و تشکیل لختههای جدید در عروق جلوگیری کنند. این داروها بخش مهمی از مدیریت بلندمدت و پیشگیری ثانویه در بیماران مبتلا به سکته مغزی ایسکمیک هستند.
این درمانها نیازمند هماهنگی سریع بین تیم اورژانس، متخصصان مغز و اعصاب و کاردیولوژیستها هستند. کلینیک تخصصی قلب دکتر زهرا سوندرومی با ارائه خدمات مشاوره تخصصی پیش از عمل قلب، بیماران را برای مداخلات پیشرفته آماده میکند.
مدیریت سکته هموراژیک
سکته هموراژیک، که به دلیل پارگی رگ و خونریزی در مغز رخ میدهد، نیازمند رویکرد متفاوتی است:
– کنترل فشار خون: مدیریت فوری سکته هموراژیک بر کاهش فشار خون بالا متمرکز است، زیرا فشار زیاد خونریزی را تشدید میکند. داروهای کاهنده فشار خون (مثل نیتروپروسید) فوراً تجویز میشوند تا از آسیب بیشتر جلوگیری شود. پایش دقیق فشار خون با دستگاههایی مانند هولتر برای تنظیم سطح ایدهآل فشار ضروری است.
– جراحی: در صورتی که خونریزی بزرگ باشد یا ناشی از ناهنجاریهایی مانند آنوریسم باشد، ممکن است نیاز به مداخله جراحی باشد. هدف از جراحی یا تخلیه خون اضافی (کرانیوتومی) یا ترمیم رگ پاره شده است. برای درمان آنوریسمها، روشهایی مانند کویلگذاری آندوواسکولار نیز استفاده میشوند.
– داروهای محافظتی: علاوه بر کنترل فشار و جراحی، داروهای دیگری نیز برای محافظت از مغز تجویز میشوند. این داروها برای کاهش خطر تورم مغزی (ادم) ناشی از خونریزی و همچنین برای جلوگیری از وقوع تشنجهایی که ممکن است در اثر تحریک بافت مغز توسط خون ایجاد شوند، حیاتی هستند.
مدیریت سکته هموراژیک پیچیده است و نیازمند تجهیزات پیشرفته و تیم جراحی متخصص است.
مداخلات پیشرفته برای پیشگیری از سکتههای بعدی
پس از درمان اولیه سکته مغزی، پیشگیری از بروز سکتههای بعدی اولویت اصلی است. این مداخلات شامل موارد زیر هستند:
– داروهای ضد انعقاد و ضد پلاکتی: برای جلوگیری از تشکیل لختههای جدید، بهویژه در افراد مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی، داروهای ضد انعقاد (مانند وارفارین یا آپکسابان) یا داروهای ضد پلاکتی (آسپرین) تجویز میشوند. انتخاب داروی مناسب کاملاً شخصیسازی شده و به عواملی نظیر سن بیمار، عملکرد کلیه و میزان خطر خونریزی او بستگی دارد. هدف، جلوگیری از سکتههای بعدی با حداقل عوارض جانبی است.
– مدیریت آریتمیهای قلبی: فیبریلاسیون دهلیزی (AF) علت اصلی بسیاری از سکتههای ایسکمیک است. تشخیص دقیق AF با استفاده از ابزارهایی مانند هولتر نوارقلب و اکو داپلر سه بعدی حیاتی است. پس از تشخیص، درمان مناسب که میتواند شامل داروهای کنترل ریتم یا ضربان یا مداخلاتی مانند ابلیشن قلبی باشد، برای کاهش خطر لخته شدن خون در دهلیزها و در نتیجه جلوگیری از سکته، آغاز میشود.
– کنترل کلسترول: کاهش سطح کلسترول خون برای جلوگیری از تصلب شرایین و تشکیل پلاکهای چربی در عروق (که میتوانند موجب لخته و سکته شوند) ضروری است. داروهایی مانند استاتینها (آتورواستاتین) معمولاً برای کاهش کلسترول بد (LDL) و تثبیت پلاکهای موجود تجویز میشوند تا خطر پارگی آنها و بروز سکتههای بعدی به حداقل برسد.
– اصلاح تنگی عروق: اگر تنگی قابل توجهی در شریانهای کاروتید (عروق اصلی گردن که خونرسانی به مغز را انجام میدهند) وجود داشته باشد، نیاز به مداخله است. روشهایی نظیر اندآرترکتومی کاروتید (جراحی باز برای برداشتن پلاک) یا استنتگذاری کاروتید (قرار دادن فنر برای باز نگه داشتن رگ) انجام میشود تا جریان خون به مغز بهبود یافته و خطر سکتههای مکرر کاهش یابد.
این مداخلات نیازمند پایش منظم و برنامهریزی دقیق هستند. خدمات غربالگری بیماریهای قلبی در کلینیک دکتر سوندرومی به شناسایی و مدیریت این عوامل خطر کمک میکند.
سکته مغزی یک اورژانس پزشکی است که نیازمند اقدام سریع و درمان تخصصی است. از داروهای حلکننده لخته و ترومبکتومی برای سکته ایسکمیک تا جراحی و کنترل فشار خون برای سکته هموراژیک، گزینههای درمانی پیشرفته میتوانند آسیب مغزی را کاهش دهند. پیشگیری از سکتههای بعدی نیز با مدیریت دقیق عوامل خطر قلبی امکانپذیر است. اگر شما یا عزیزانتان در معرض خطر سکته مغزی هستید، با کلینیک تخصصی قلب دکتر زهرا سوندرومی تماس بگیرید تا با استفاده از خدمات تشخیصی و مشاورهای پیشرفته، برنامهای مؤثر برای درمان و پیشگیری طراحی شود. سرعت و تخصص، کلید حفظ سلامت مغز شماست.
برای آگاهی بیشتر درباره سلامت قلب، کتاب «کاردیو اسمارت ؛ آنچه همه باید در مورد قلب و عروق بدانند» را بخوانید.
مقالات مرتبط :
سکته مغزی ؛ مکانیسمها و عوامل خطر
بازدیدها: 53
