ایست قلبی ناگهانی چیست؟ علائم هشدار، اقدامات فوری

ایست قلبی ناگهانی، یا به اختصار SCA، یکی از آن اتفاقات ترسناک و غیرمنتظره در زندگی است که می‌تواند هر کسی را در هر سنی تحت تأثیر قرار دهد. تصور کنید کسی که تا لحظاتی پیش کاملاً سالم به نظر می‌رسید، ناگهان بیهوش می‌شود و قلبش از تپش می‌افتد. این وضعیت نه تنها یک اورژانس پزشکی فوری است، بلکه اگر سریع واکنش نشان ندهیم، می‌تواند در عرض چند دقیقه منجر به مرگ شود. اما خبر خوب این است که با آگاهی از علائم هشداردهنده و دانستن اقدامات فوری نجات‌بخش مانند CPR و استفاده از دستگاه شوک الکتریکی قلب (AED)، شانس بقا را می‌توان به طور چشمگیری افزایش داد. در این مقاله، به بررسی این پدیده می‌پردازیم، تفاوت آن با حمله قلبی را توضیح می‌دهیم و بر اهمیت تشخیص زودهنگام تأکید می‌کنیم. بیایید با هم این موضوع را کاوش کنیم تا بتوانیم خودمان و عزیزانمان را بهتر محافظت کنیم.

نمای مقطعی عروق کرونر سالم و مسدود شده با پلاک و آسیب عضله قلب در سکته قلبی

انسداد عروق کرونر و کاهش خون‌رسانی به عضله قلب در سکته قلبی را نشان داده و آن را با ایست قلبی ناگهانی مقایسه می‌کند.

تعریف ایست قلبی ناگهانی و تفاوت آن با حمله قلبی

ایست قلبی ناگهانی (SCA) زمانی رخ می‌دهد که سیستم الکتریکی قلب ناگهان از کار می‌افتد و قلب قادر به پمپاژ خون به بدن نیست. این وضعیت اغلب بدون هیچ علامت قبلی اتفاق می‌افتد و فرد را در عرض ثانیه‌هایی بیهوش می‌کند. بر خلاف آنچه بسیاری تصور می‌کنند، SCA با حمله قلبی یکی نیست؛ حمله قلبی معمولاً به دلیل انسداد عروق خونی رخ می‌دهد و قلب همچنان می‌تپد، هرچند ممکن است آسیب ببیند. اما در SCA، مشکل اصلی اختلال در ریتم الکتریکی قلب است که می‌تواند منجر به مرگ ناگهانی قلبی شود. درک این تفاوت‌ها حیاتی است، زیرا رویکرد درمانی و پیشگیرانه برای هر کدام متفاوت است. در کلینیک دکتر زهرا سوندرومی در شیراز، با استفاده از ابزارهایی مثل نوار قلب و اکوکاردیوگرافی، می‌توان ریسک این اختلالات را زودتر شناسایی کرد و از وقوع SCA بدون هشدار جلوگیری کرد. حالا بیایید جزئی‌تر به مکانیسم رخداد SCA و مقایسه آن با حمله قلبی بپردازیم.

ایست قلبی ناگهانی چگونه رخ می‌دهد؟

ایست قلبی ناگهانی معمولاً به دلیل یک اختلال ریتمیک خطرناک به نام فیبریلاسیون بطنی (ventricular fibrillation) اتفاق می‌افتد، جایی که بطن‌های قلب به جای تپش منظم، به صورت نامنظم و سریع لرزش می‌کنند و خون‌رسانی به مغز و سایر اندام‌ها متوقف می‌شود. این مشکل می‌تواند در افراد بدون سابقه بیماری قلبی هم رخ دهد، اما اغلب با عواملی مانند بیماری عروق کرونر یا مشکلات ژنتیکی مرتبط است. فرد ممکن است ناگهان غش کند، نفس نکشد و نبضش حس نشود. مطالعات نشان می‌دهد که در حدود ۸۰% موارد، SCA اولین نشانه از یک مشکل قلبی پنهان است. برای تشخیص زودهنگام، ابزارهایی مانند اکوکاردیوگرافی داپلر رنگی یا هولتر قلب می‌توانند تغییرات الکتریکی یا ساختاری قلب را شناسایی کنند، که در کلینیک دکتر زهرا سوندرومی به راحتی در دسترس هستند. اگر سریع عمل کنیم، با CPR و AED، می‌توان ریتم قلب را بازگرداند و جان فرد را نجات داد.

مقایسه جدولی: ایست قلبی در مقابل حمله قلبی

برای درک بهتر تفاوت‌ها، بیایید این دو وضعیت را در یک جدول مقایسه کنیم:

ویژگی	ایست قلبی ناگهانی (SCA)	حمله قلبی (Heart Attack)
علت اصلی	اختلال در سیستم الکتریکی قلب (مانند فیبریلاسیون بطنی)	انسداد یا کاهش جریان خون به عضله قلب (معمولاً به دلیل پلاک‌های عروقی)
علائم رایج	غش ناگهانی، قطع تنفس، نبود نبض، معمولاً بدون هشدار قبلی	درد قفسه سینه، تنگی نفس، تعریق، حالت تهوع؛ اغلب با علائم هشداردهنده
وضعیت قلب	قلب متوقف می‌شود و پمپاژ خون قطع است	قلب همچنان می‌تپد، اما ممکن است آسیب ببیند
زمان وقوع	ناگهانی و اغلب بدون علائم قبلی	ممکن است تدریجی و همراه با هشدار باشد
درمان فوری	احیای قلبی‌ریوی (CPR) و شوک الکتریکی با AED	داروهای رقیق‌کننده خون، آنژیوپلاستی یا جراحی
ریسک مرگ فوری	بسیار بالا؛ در صورت عدم مداخله در چند دقیقه مرگبار است	کمتر فوری، اما می‌تواند به ایست قلبی ناگهانی منجر شود

این جدول نشان می‌دهد که هرچند حمله قلبی می‌تواند SCA را تحریک کند، اما این دو پدیده جداگانه هستند. در شیراز، برای تشخیص دقیق، خدمات مانند نوار قلب و اکو مری سه‌بعدی در کلینیک قلب دکتر زهرا سوندرومی می‌تواند به شناسایی ریسک‌های پنهان کمک کند.

آمار به‌روز جهانی و ایران

بر اساس گزارش‌های به‌روز انجمن قلب آمریکا (AHA) در سال ۲۰۲۵، ایست قلبی ناگهانی همچنان یکی از علل اصلی مرگ در جهان است. در سطح جهانی، بروز ایست قلبی خارج از بیمارستان (OHCA) بین ۵۲.۵ تا ۹۸.۱ مورد در هر ۱۰۰,۰۰۰ نفر در سال تخمین زده می‌شود، که منجر به مرگ ناگهانی قلبی در ۵۰-۷۵% موارد می‌شود. در ایالات متحده، در سال ۲۰۲۴، حدود ۲۶۳,۷۱۱ مورد OHCA غیرتروماتیک توسط خدمات اورژانس درمان شده، با نرخ بقا به بیمارستان تنها ۱۰.۵% برای بزرگسالان. مرگ‌های مرتبط با SCA در هر جایی که ذکر شده، حدود ۴۱۷,۹۵۷ مورد در سال ۲۰۲۲ بوده است. این آمار نشان‌دهنده کاهش جزئی نرخ مرگ استاندارد شده با سن است، اما همچنان هر ۹۰ ثانیه یک نفر در جهان قربانی SCA می‌شود.

در ایران، بر اساس مطالعه Global Burden of Diseases ۲۰۲۱ که تا سال ۲۰۲۵ به‌روز شده، بیماری‌های قلبی-عروقی (CVD) باعث حدود ۱۶۹,۵۸۲ مرگ در سال ۲۰۲۱ شده، که دو برابر سال ۱۹۹۰ است. نرخ بروز استاندارد شده با سن SCD (مرگ ناگهانی قلبی) در جمعیت تهران حدود ۲.۳ مورد در هر ۱,۰۰۰ نفر-سال است، با نرخ بالاتر در مردان (۳.۳) نسبت به زنان (۱.۵). عوامل خطر مانند دیابت نوع ۲، فشار خون بالا، چاقی مرکزی و سیگار کشیدن، مسئول حدود ۶۵% بار SCD در ایران هستند. در استان‌هایی مختلف ایران، برنامه‌های ارزیابی ریسک CVD توانسته ریسک را از طریق کنترل فشار خون و کلسترول کاهش دهد. این آمار تأکید می‌کند که در ایران، SCA اغلب اولین نشانه بیماری قلبی است و چک‌آپ‌های منظم در کلینیک‌های محلی مانند کلینیک دکتر زهرا سوندرومی در شیراز، با ابزارهایی مثل هولتر فشارخون و تست ورزش، می‌تواند به کاهش این آمار کمک کند.

اینفوگرافیک علائم ایست قلبی ناگهانی شامل درد قفسه سینه، سرگیجه، تنگی نفس و غش

پوستر آگاهی‌بخش پزشکی که مهم‌ترین علائم هشداردهنده ایست قلبی ناگهانی را نمایش می‌دهد.

علائم و نشانه‌های هشداردهنده قبل از ایست قلبی

ایست قلبی ناگهانی اغلب بدون هیچ علامت قبلی رخ می‌دهد و فرد را غافلگیر می‌کند، اما مطالعات اخیر نشان می‌دهند که در بسیاری از موارد، نشانه‌هایی وجود دارد که می‌تواند هشداردهنده باشد. بر اساس تحقیقات به‌روز (مانند گزارش‌های انجمن قلب آمریکا در سال ۲۰۲۵ و مطالعات منتشرشده در Lancet Digital Health)، بیش از نیمی از موارد SCA بدون هشدار قبلی هستند، اما در حدود ۵۰% بیماران، علائم هشداردهنده‌ای مانند درد قفسه سینه یا تنگی نفس در ۲۴ ساعت قبل یا حتی هفته‌ها پیش از حمله مشاهده شده است. این علائم می‌توانند فرصت طلایی برای مراجعه به پزشک و جلوگیری از فاجعه فراهم کنند. شناخت این علائم نه تنها برای خودتان، بلکه برای کمک به دیگران هم حیاتی است.

علائم ناگهانی (غش، عدم نبض، تنفس غیرعادی)

معمولاً اولین و بارزترین نشانه ایست قلبی ناگهانی، علائم کاملاً ناگهانی است که فرد را در عرض ثانیه‌ها از پا درمی‌آورد. فرد ناگهان غش می‌کند، بیهوش می‌شود و به زمین می‌افتد. تنفس او غیرعادی یا متوقف می‌شود (ممکن است نفس‌های نامنظم و گازمانند بکشد) و نبض در گردن یا مچ دست قابل لمس نیست. این علائم نشان‌دهنده توقف کامل پمپاژ خون توسط قلب است و اگر سریع اقدام نشود، مغز و اندام‌ها در دقیقه‌ها آسیب جدی می‌بینند. مطالعات نشان می‌دهد که در بیش از ۵۰% موارد، این علائم بدون هیچ پیش‌زمینه‌ای ظاهر می‌شوند و فرد ظاهراً سالم به نظر می‌رسد. در چنین لحظه‌ای، فوری تماس با اورژانس (۱۱۵ در ایران) و شروع CPR ضروری است – حتی اگر تجربه‌ای ندارید، اپراتور اورژانس می‌تواند راهنمایی کند.

نشانه‌های پیش‌ هشدار (سرگیجه، تنگی نفس، درد قفسه سینه)

در برخی موارد خوشبختانه، بدن سیگنال‌های هشداردهنده‌ای ارسال می‌کند که می‌تواند جان فرد را نجات دهد. تحقیقات اخیر (مانند مطالعه PRESTO و SUDS در سال‌های اخیر تا ۲۰۲۵) نشان می‌دهد که علائمی مانند سرگیجه یا سبکی سر، تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه، تپش قلب نامنظم، حالت تهوع یا حتی استفراغ در ساعت‌ها یا روزهای قبل از SCA دیده می‌شود. این نشانه‌ها در مردان اغلب با درد قفسه سینه و در زنان با تنگی نفس یا خستگی همراه است. همچنین، گاهی حملات کوتاه‌مدت غش یا تشنج‌مانند در دست‌ها و پاها گزارش شده. اگر این علائم را تجربه کردید – به ویژه اگر سابقه خانوادگی یا ریسک قلبی دارید – هرگز نادیده نگیرید. در کلینیک دکتر زهرا سوندرومی شیراز، با ابزارهایی مانند اکو داپلر رنگی یا هولتر قلب، می‌توان این نشانه‌ها را بررسی کرد و از وقوع ایست قلبی جلوگیری نمود.

مراحل نجات در ایست قلبی شامل تماس با اورژانس، انجام CPR و استفاده از دستگاه AED

تصویر مرحله‌به‌مرحله اقدامات حیاتی برای نجات فرد دچار ایست قلبی با تأکید بر سرعت عمل.

اقدامات فوری در مواجهه با ایست قلبی ناگهانی

زمانی که ایست قلبی رخ می‌دهد، هر دقیقه تأخیر می‌تواند شانس بقا را به شدت کاهش دهد. بر اساس آمار به‌روز انجمن قلب آمریکا (۲۰۲۵)، نرخ بقا کلی خارج از بیمارستان حدود ۱۰% است، اما با اقدامات سریع bystander (افراد عادی حاضر در صحنه)، این نرخ می‌تواند دو تا سه برابر شود. کلید موفقیت، زنجیره بقا است: شناسایی سریع، تماس با اورژانس، CPR فوری و استفاده از AED. در ایران هم، افزایش آگاهی عمومی و دسترسی به AED در مکان‌های عمومی می‌تواند جان هزاران نفر را نجات دهد. در شیراز، کلینیک‌های تخصصی مانند کلینیک دکتر زهرا سوندرومی نه تنها در تشخیص، بلکه در آموزش‌های پیشگیری هم نقش مهمی دارند.

تماس با اورژانس و شروع CPR

اولین و مهم‌ترین قدم: فوری با ۱۱۵ تماس بگیرید یا از کسی بخواهید این کار را انجام دهد. همزمان، CPR (احیا قلبی-ریوی) را شروع کنید. CPR شامل فشارهای محکم و سریع روی قفسه سینه (حدود ۱۰۰-۱۲۰ فشار در دقیقه، به عمق ۵-۶ سانتی‌متر) و تنفس مصنوعی است. حتی اگر تنفس مصنوعی بلد نیستید، فقط فشارهای قفسه سینه هم می‌تواند خون را به مغز برساند و شانس بقا را افزایش دهد. مطالعات نشان می‌دهد که CPR توسط رهگذران، کاهش شانس مرگ را تا ۳-۴% در هر دقیقه کند می‌کند. اپراتورهای اورژانس در ایران می‌توانند قدم به قدم راهنمایی کنند – پس گوشی را روی بلندگو بگذارید و عمل کنید.

نقش دستگاه شوک خودکار (AED) و اهمیت دسترسی به آن

دستگاه AED (دفیبریلاتور خارجی خودکار) یک ابزار هوشمند و ساده است که ریتم قلب را بررسی می‌کند و اگر لازم باشد، شوک الکتریکی می‌دهد. این دستگاه‌ها در بسیاری از مکان‌های عمومی مانند فرودگاه‌ها، مراکز خرید، استادیوم‌ها و ساختمان‌های اداری موجود هستند و حتی افراد غیرحرفه‌ای می‌توانند از آن‌ها استفاده کنند – AED خودش دستورات صوتی می‌دهد. تحقیقات اخیر (۲۰۲۵) نشان می‌دهد که استفاده از AED قبل از رسیدن اورژانس، شانس بقا را تا ۵۰-۷۰% افزایش می‌دهد و اغلب منجر به بقای طولانی‌مدت با وضعیت عصبی خوب می‌شود. در ایران، افزایش نصب AED در مکان‌های عمومی حیاتی است؛ در شیراز هم، دسترسی به این دستگاه‌ها در حال گسترش است.

شانس بقا با اقدامات سریع (کاهش ۷-۱۰% در هر دقیقه تأخیر)

زمان در ایست قلبی ناگهانی دشمن اصلی است. بر اساس گزارش‌های انجمن قلب آمریکا و مطالعات ۲۰۲۵، بدون هیچ اقدامی، شانس بقا در هر دقیقه تأخیر حدود ۷-۱۰% کاهش می‌یابد – یعنی پس از ۱۰ دقیقه، شانس تقریباً صفر می‌شود. اما با CPR فوری، این کاهش به ۳-۴% می‌رسد و با AED، شانس بقا می‌تواند به بیش از ۵۰% برسد. در موارد واقعی، وقتی رهگذر سریع عمل می‌کند، نرخ بقا دو تا سه برابر می‌شود. این آمار تأکید می‌کند که آموزش CPR و دسترسی به AED چقدر مهم است.

تصویر قبل و بعد از تشخیص زودهنگام خطر قلبی با نوار قلب و پیشگیری از ایست ناگهانی

تصویر مقایسه‌ای که نشان می‌دهد شناسایی زودهنگام مشکلات قلبی با ECG چگونه می‌تواند از ایست ناگهانی قلب و فروپاشی ناگهانی جلوگیری کند.

اهمیت تشخیص زودهنگام

یکی از مهم‌ترین عوامل در کاهش خطر ایست قلبی ناگهانی، تشخیص زودهنگام مشکلات قلبی پنهان است. بسیاری از افرادی که SCA را تجربه می‌کنند، تا قبل از آن هیچ علامت واضحی نداشتند و اغلب اولین نشانه، خود ایست قلبی است. اما با چک‌آپ‌های منظم و استفاده از ابزارهای تشخیصی پیشرفته، می‌توان ریسک‌ها را شناسایی کرد و اقدامات پیشگیرانه انجام داد. در شیراز، دسترسی به کلینیک‌های تخصصی قلب مانند کلینیک دکتر زهرا سوندرومی، این امکان را فراهم کرده تا ساکنان شهر و استان فارس بدون نیاز به سفر به شهرهای دیگر، از خدمات تشخیصی دقیق و به‌روز بهره‌مند شوند. کلینیک‌ ما با تجهیزات مدرن، نقش کلیدی در افزایش آگاهی و پیشگیری دارند و می‌توانند جان بسیاری را نجات دهند.

خدمات تشخیصی مانند نوار قلب، اکوکاردیوگرافی و هولتر قلب

در کلینیک قلب دکتر زهرا سوندرومی شیراز، خدمات تشخیصی متنوع و پیشرفته‌ای ارائه می‌شود که به شناسایی زودهنگام اختلالات الکتریکی و ساختاری قلب کمک می‌کند:

– نوار قلب (ECG) → یک تست ساده، سریع و بدون درد که ریتم و فعالیت الکتریکی قلب را ثبت می‌کند. این تست می‌تواند نشانه‌های اولیه آریتمی‌های خطرناک را نشان دهد و اغلب اولین گام در ارزیابی ریسک SCA است.

– اکوکاردیوگرافی → شامل انواع پیشرفته مانند اکو معمولی، داپلر رنگی، اکو مری سه‌بعدی، استرس اکو و… این روش‌ها با استفاده از امواج صوتی، ساختار قلب، ضخامت عضله، عملکرد دریچه‌ها و جریان خون را بررسی می‌کنند و می‌توانند بیماری‌هایی مانند کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک یا مشکلات مادرزادی را تشخیص دهند.

– هولتر قلب و هولتر فشارخون → دستگاه‌های قابل حمل که ریتم قلب و فشار خون را به مدت ۲۴ تا ۴۸ ساعت یا بیشتر ثبت می‌کنند. این تست‌ها برای تشخیص آریتمی‌های گذرا که در نوار قلب معمولی دیده نمی‌شوند، بسیار مفید هستند.

همچنین خدماتی مانند تست ورزش و ABI (شاخص مچ بازویی) برای ارزیابی عملکرد قلب تحت فشار و عروق محیطی ارائه می‌شود. این ابزارها با هم، تصویری کامل از سلامت قلب ارائه می‌دهند و می‌توانند ریسک ایست قلبی ناگهانی را به طور قابل توجهی کاهش دهند.

سخن پایانی

ایست قلبی ناگهانی یک تهدید جدی اما اغلب قابل پیشگیری است. با شناخت علائم، دانستن اقدامات فوری مانند CPR و AED، و مهم‌تر از همه، انجام چک‌آپ‌های منظم، می‌توانیم شانس بقا را افزایش دهیم و از بسیاری فجایع جلوگیری کنیم. آمار نشان می‌دهد که تشخیص زودهنگام و سبک زندگی سالم می‌تواند جان هزاران نفر را نجات دهد.

اگر شما یا عزیزانتان علائم مشکوکی دارید، سابقه خانوادگی بیماری قلبی دارید یا فقط می‌خواهید خیالتان راحت باشد، همین امروز اقدام کنید. در کلینیک قلب دکتر زهرا سوندرومی در شیراز، با تجهیزات پیشرفته و تیم متخصص، آماده ارائه خدمات تشخیصی دقیق هستیم.

برای رزرو نوبت یا مشاوره رایگان، با کلینیک تماس بگیرید

واتساپ : 09380973663

سلامت قلب شما اولویت ماست

مقالات مرتبط :

ایست قلبی ناگهانی چیست؟ علائم هشدار، اقدامات فوری | کلینیک دکتر زهرا سوندرومی